Gitar çalmaya başlarken veya mevcut müzikal çalışmalarınızı ilerletirken üzerinde durulması gereken temel konulardan biri akort sistemidir. Bir enstrümanın doğru sesleri vermesi ve çalınan akorların temiz duyulması büyük ölçüde akort doğruluğuna bağlıdır. Gitar tellerinin akordu zaman içinde çalma sıklığına, ortam sıcaklığına, neme ve tellerin kullanım durumuna bağlı olarak değişebilir. Bu durum tellerin doğru frekanstan uzaklaşmasına neden olur. Dolayısıyla akort düzeni hakkında teknik bilgiye sahip olmak, hem temiz bir duyum elde etmek hem de farklı müzikal arayışlarda doğru sesleri yakalamak açısından önemlidir. doremusic olarak bu yazımızda gitar akortunun çalışma prensibini, standart akort sistemini ve farklı tınılar sunan alternatif akort düzenlerini teknik detaylarıyla ele alıyoruz.
Gitar Akortu Nedir ve Nasıl Çalışır?
Gitar akortu, her bir telin belirli bir nota frekansına göre gerilmesi veya gevşetilmesi işlemidir. Gitarın sapında yer alan burgular çevrildiğinde, köprü ile burgu arasında uzanan telin gerginliği değişir. Gerginlik arttıkça üretilen sesin frekansı yükselir ve ses tizleşir; gerginlik azaldıkça frekans düşer ve ses pesleşir.
Modern Batı müziğinde referans alınan ses frekansı genellikle 440 Hz (A4 / La sesi) olarak kabul edilir. Dijital akort cihazları (tuner) veya akort uygulamaları, tele vurulduğunda yayılan titreşimleri algılayarak telin hangi frekansta olduğunu ve hedeflenen notanın neresinde kaldığını gösterir. Doğru bir akort, açık tellerin doğru sesleri vermesini ve tellere basıldığında doğru ses aralıklarının duyulmasını sağlar.
Standart Gitar Akort Düzeni (E-A-D-G-B-E)
Gitar türlerinin çoğunda (klasik, akustik ve elektro gitar) varsayılan olarak kullanılan sistem standart akort (Standard Tuning) olarak adlandırılır. Altı telli bir gitarda teller en kalından (en üstteki 6. tel) en inceye (en alttaki 1. tel) doğru şu şekilde sıralanır:
- 6. Tel (En kalın tel): Mi (E2)
- 5. Tel: La (A2)
- 4. Tel: Re (D3)
- 3. Tel: Sol (G3)
- 2. Tel: Si (B3)
- 1. Tel (En ince tel): Mi (E4)
Bu sıralama rastgele oluşmamıştır. Standart akort düzeni, tellerin birbirine göre dörtlü (perfect fourth) aralıklarla dizilmesi prensibine dayanır; yalnızca 3. tel (Sol) ile 2. tel (Si) arasında majör üçlü (major third) aralık bulunur. Bu yapı, gitar üzerinde hem açık akorların hem de farklı gamların rahatça çalınabilmesini sağlayan bir düzen sunar.
Standart akort, eğitim metotlarının, nota ve tab kaynaklarının büyük çoğunluğunda temel kabul edilir. Yeni başlayanların temel bareli ve açık akorları kavraması için en dengeli düzeni sunar.
Gitar Akort Etme Yöntemleri
Gitarınızı akort ederken kullanabileceğiniz birden fazla teknik ve donanım bulunmaktadır:
- Klipsli Akort Cihazları (Clip-on Tuner): Gitarın sapına (headstock) takılan bu cihazlar, gitarın titreşimlerini algılayarak çalışır. Çevredeki ortam gürültüsünden etkilenmedikleri için sahnede veya kalabalık ortamlarda sıklıkla tercih edilirler. Pratik ve hassas bir klipsli model arayışındaysanız Taylor 1200 Dijital Tuner seçeneğini tercih edebilirsiniz.
- Pedal Tuner’lar: Elektro ve bas gitarlarda sinyal zincirine doğrudan kablo ile bağlanan bu modeller, enstrümandan gelen elektriksel sinyali okur. Özellikle canlı performanslarda amfiye giden sesi anında kesme (mute) özelliği sundukları için oldukça pratiktir. Pedalboard kurulumunuzda yer tasarrufu sağlayan ve hızlı tepki veren bir seçenek arıyorsanız Swiff Audio C20 Mini Pedal Tuner modelini sinyal zincirinizde değerlendirebilirsiniz.
- Mikrofonlu Cihazlar ve Akıllı Telefon Uygulamaları: Cihazın dahili mikrofonunu kullanarak telden çıkan akustik sesi dinler. Sessiz ortamlarda iyi sonuç verse de arka plan gürültüsü yüksek olan mekanlarda yanılma payı oluşabilir.
- Kulaktan / Referans Sese Göre Akort: Genellikle 5. perde kuralı olarak bilinen bu yöntemde, akortlu olduğu bilinen bir tel referans alınır. Örneğin, 6. telin 5. perdesine basıldığında çıkan ses, boş çalınan 5. tel (La) ile aynıdır. 5. telin 5. perdesi 4. tele, 4. telin 5. perdesi 3. tele eşittir. İstisna olarak 3. telin 4. perdesi, boş çalınan 2. tele denk gelir; 2. telin 5. perdesi ise boş 1. teli verir. Bu yöntem kulak eğitimini destekler ancak başlangıç aşamasında dijital cihazlarla doğrulanması tavsiye edilir. Bu yöntemin doğru sonuç vermesi için referans alınan telin doğru akort edilmiş olması gerekir.
Alternatif Akort Düzenleri (Alternate Tunings)
Standart akort düzeninin dışına çıkılarak tellerin farklı frekanslara çekilmesine alternatif akort denir. Müzisyenler, standart pozisyonlarla basılması zor olan armonik tınıları elde etmek, belirli aralıkları boş tellerde açık bırakarak rezonansı artırmak veya çalma kolaylığı sağlamak amacıyla alternatif sistemlere yönelirler.
1. Drop D Akordu (D-A-D-G-B-E)
En yaygın ve uygulaması en hızlı alternatif akortlardan biridir. Bu düzende yalnızca en kalın tel olan 6. tel, bir tam ses pestleştirilerek Mi (E) notasından Re (D) notasına çekilir. Diğer beş tel standart düzende kalır.
- Sağladığı Özellikler: 6., 5. ve 4. teller sırasıyla Re, La ve Re seslerini verir. Bu sayede 6., 5. ve 4. tellerde aynı perdeye basılarak tek parmakla beşli akorlar (power chord) çalınabilir. Alt frekanslarda daha derin ve gövdeli bir bas tınısı elde edilir. Özellikle rock, metal ve akustik parmak stili (fingerstyle) çalışmalarında sıkça değerlendirilir. Güçlü ritim rifflerine ihtiyaç duyulan tarzlarda dinamik bir çalım için Epiphone Billie Joe Armstrong Les Paul Junior Elektro Gitar modelini tercih edebilirsiniz.
Epiphone Billie Joe Armstrong Les Paul Junior incelemesi için buraya tıklayınız.
2. DADGAD Akordu
Kelt müziği ve modern akustik fingerstyle tarzlarında sıklıkla karşımıza çıkan DADGAD düzeninde üç telin sesi değiştirilir:
- 6. Tel: Re (D)
- 5. Tel: La (A)
- 4. Tel: Re (D)
- 3. Tel: Sol (G)
- 2. Tel: La (A)
- 1. Tel: Re (D)
Bu düzende gitar boş çalındığında ne tam majör ne de tam minör bir his veren, askıda kalmış bir Re sus4 (Dsus4) tınısı üretir. Melodi çalarken boş tellerin tınlamaya devam etmesi (drone etkisi), enstrümandan geniş ve atmosferik bir ses elde edilmesini sağlar.
3. Açık Akortlar (Open Tunings)
Açık akort sistemlerinde, hiçbir perdeye basılmadan tellerin tümü boş çalındığında doğrudan belirli bir majör veya minör akor duyulur. Slide tekniğiyle çalanlar veya belirgin armonik rezonans arayanlar için uygundur.
- Open D (D-A-D-F#-A-D): Boş vurulduğunda Re Majör akoru verir. 3. tel Fa diyez (F#) sesine ayarlanır. Akustik ve blues parçalarında yaygındır.
- Open G (D-G-D-G-B-D): Boş vurulduğunda Sol Majör akorunu oluşturur. Geleneksel blues ve klasik rock rifflerinde ritim çalmayı son derece akıcı hale getirir. Tek bir parmakla perdelere boydan boya basılarak farklı majör akorlar arasında geçiş yapılabilir.
4. Half-Step Down / Eb Standard (Eb-Ab-Db-Gb-Bb-Eb)
Tüm tellerin standart akort sistemine göre yarım ses pestleştirildiği düzendir. Yani 6. tel Mi bemol, 5. tel La bemol şeklinde sıralanır.
- Sağladığı Özellikler: Tel gerginliği bir miktar azaldığı için tellere basmak ve bend (tel çekme) tekniklerini uygulamak kolaylaşır. Aynı zamanda gitarın tınısı biraz daha koyu bir karakter kazanır. Vokalin ses aralığına uyum sağlamak amacıyla da sıkça tercih edilen bir yöntemdir.
Alternatif Akort Kullanırken Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Farklı akort düzenlerini denerken bazı teknik detaylara dikkat edilmesi enstrümanın sağlığı ve çalım rahatlığı açısından önem taşır:
- Sap Ayarı ve Tel Gerginliği: Gitarlar belirli bir tel gerginliği toplamına göre üretilir ve sap ayarı (truss rod) buna göre dengelenir. Telleri sürekli pesleştirmek (örneğin C veya B standart seviyelerine inmek) toplam gerginliği azaltarak sapın öne doğru yaylanmasına yol açabilir. Benzer şekilde telleri standarttan daha tiz notalara çekmek sap üzerindeki yükü artırır. Çok düşük akortlar kullanılacaksa daha kalın numara (gauge) tel setlerine geçmek ve sap ayarını kontrol etmek gerekebilir.
- Entonasyon: Alternatif bir akorta geçildiğinde, telin gerginliği değiştiği için köprü üzerindeki entonasyon ayarının (özellikle elektro gitarlarda saddle ayarlarının) hafifçe kayması doğaldır. Düzenli olarak tek bir alternatif akortta çalmayı planlıyorsanız entonasyon kontrolü yapmanız önerilir.
- Tel Ömrü: Telleri çok sık aralıklarla gevşetip tekrar germek, telin metal yapısında yorulmaya neden olabilir. Bu durum telin parlak tınısını daha çabuk kaybetmesine ve özellikle burgu yuvasından kopma riskinin artmasına yol açabilir.
Gitarınızın akort düzenini korumak ve temiz bir ses elde etmek için iyi bir akort cihazından faydalanabilir, ihtiyacınız olan gitar ve bakım ekipmanlarını doremusic üzerinden inceleyebilirsiniz.
Buna da göz atmak isteyebilirsiniz: